Bażyny Żywe Archiwum

Program pod tą nazwą Stowarzyszenie „Tratwa” realizowało w 2020 roku w ramach Programu Narodowego Centrum Kultury „EtnoPolska” w warmińskiej wsi Bażyny. Strona, do zapoznania się z którą serdecznie zapraszamy jest jednym z efektów tego programu. Stanowi zbiór zgromadzonych przez nas fragmentów pamięci mieszkańców o przeszłości, o miejscach z których wyruszyli na Warmię i o tym, co znaczące dla nich w Bażynach.
Ze społecznością Bażyn „Tratwa” spotyka się od wielu lat. Jest to dla nas miejsce symboliczne, ważny klucz do rozumienia niezwykłej przeszłości regionu i ludzi, którzy go zamieszkują. Można tu dotknąć Warmińskiego Uniwersum – niezwykłe złożonego i bogatego oraz pełnego sprzeczności i paradoksów zbioru zdarzeń niezwykłych .To wieś Jana z Bażyn, jednej z najbardziej barwnych postaci tych ziem, tu za jego sprawą w XV wieku pojawił się pierwszy człowiek z Afryki i na trwałe zagościł na herbie wsi, tu można spotkać pamięć tradycyjnej kultury różnych krain Polski, w tym przedwojennych Kresów. Poniżej kilka słów wyjaśnienia przybliżającego specyfikę Bażyn, a także cel naszej pracy.

Podstawową determinantą życia społecznego Warmii i Mazur jest dziedzictwo powojennych, masowych migracji i doświadczenia trudu rozpoczynania życia na nowo. Proces ten powodował rozerwanie więzi kulturowych i zanik tradycyjnych form życia zbiorowego. Tworzył typową dla społeczności post-migracyjnych sytuację wypierania i porzucania tradycyjnych praktyk kulturowych. Przestawały one bowiem pełnić rolę spoiwa życia zbiorowego. Ich manifestowanie – gwara, śpiewy, czy obyczaje powodowały efekt obcości, odróżniania się od innych i w konsekwencji społeczną izolację i osamotnienie. Zablokowana została publiczna przestrzeń ekspresji pamięci kulturowej .Charakterystyczny dla społeczności Warmii i Mazur brak omawianych elementów życia zbiorowego, skutkuje nie tylko brakiem poczucia tożsamości, ale przede wszystkim ubóstwem kompetencji kulturowych i umiejętności bycia we wspólnocie. I to zjawisko stanowi, według nas, najpoważniejszy problem w pracy nad przywracaniem pamięci kulturowej, która zawsze w ostatniej instancji domaga się zbiorowej akceptacji i zbiorowej woli i potrzeby jej celebrowania. Był to główny cel naszej pracy. Ponadto naszym celem jest także uczynienie z wciąż istniejącej pamięci indywidualnych losów oraz starych kultur istotnego i aktywnego, aktualnego elementu tożsamości zbiorowej i życia społeczności Warmii i Mazur. Sądzimy, że przywracanie wspólnej pamięci jestpodstawowym narzędziem odbudowy kapitału kulturowego i społecznego, a więc umiejętności prowadzenia kreatywnego życia przez wiejskie społeczności. Z powyższych rozważań wynika, że naszym podstawowym kierunkiem działania była praca nad ożywianiem i uwspólnianiem pamięci kulturowej. Kontekstem tej pracy musi być też lokalność – w jej wymiarze historycznym, kulturowym i tym związanym z pamięcią indywidualną mieszkańców, a podstawą – animowanie ich samodzielnej aktywności, a także odbudowanie więzi międzygeneracyjnych. Bez tych ostatnich nie ma mowy o zachowaniu i kontynuacji starej kultury. Najbardziej oczywisty z możliwych celów to rozpoznanie osób posiadających jeszcze pamięć starej kultury, jej inwentaryzacja oraz zachowanie.

Pragniemy bardzo serdecznie podziękować za życzliwą i serdeczną współpracę seniorów Bażyńskich, Dyrekcji i kadry Szkoły Podstawowej w Bażynach oraz jej uczniów.

W szczególności dziękujemy: Danucie Jaroń i Stowarzyszeniu „MiastoWieś” z Ornety , Nauczycielkom SP Bażyny: Danucie Hanas, Agnieszce Lawrenc, Agacie Lipińskiej –Samek. Nie bez znaczenia była również życzliwość i wsparcie Burmistrza Miasta i Gminy Orneta p. Ireneusza Popiela i Agnieszki Lewandowskiej kierującej Miejskim Ośrodkiem Kultury w Ornecie.

Ryszard Michalski